Imunološka terapija

Imunoterapija je vrsta lečenja koja koristi imunii sistem u borbi protiv raka. Dva glavna načina kojima se to postiže jesu jačanje pacijentovog vlastitog imunog sistema ili davanje laboratorijski dobijenih delova normalnog imunog sistema. Mnogi budući napreci u borbi protiv raka verovatno će doći iz ove oblasti.

Šta je imunoterapija?

Imunoterapija je oblik biološke terapije ili bioterapija. To je lečenje koje koristi određene delove imunog sistema u borbi protiv bolesti, uključujući rak. To se može postići na nekoliko načina:

  • Stimulisanjem boljeg i bržeg rada imunog sistema
  • Davanjem komponenti imunog sistema, kao što su veštački stvoreni proteini imunog sistema
  • Imunoterapija se može koristiti samostalno u lečenju raka, ali se najčešće koristi uz druge vrste terapija ili nakon njih kako bi pojačala efekte tih terapija.

Dugo vremena lekari su sumnjali da imuni sistem ima uticaj na pojedine karcinome. Čak i pre nego što se funkcija imunog sistema dobro poznavala i shvatala, hirurg iz Njujorka, Vilijam Koli, među prvima je opazio da dobijanje infekcije nakon hirurškog zahvata može pomoći nekim pacijentima s rakom. Krajem 18. veka, počeo je lečiti pacijente s rakom tako što bi ih zarazio određenim vrstama bakterija, naknadno nazvanim Kolijevi toksini. Iako je postigao određene uspehe, ova tehnika je zasenjena drugim oblicima lečenja raka, kao što je radioterapija.

Od tada su lekari naučili mnogo o imunom sistemu. To je rezultovalo mnogim istraživanjima kako bi se imuni sistem iskoristio u borbi protiv raka. U poslednjih nekoliko decenija dokazalo se da je imunoterapija korisna u lečenju nekoliko vrsta raka.

Ideja o korišćenju vlastitog imunog sistema u borbi protiv raka je primamljiva, ali do sada imunoterapija nije jasno pokazala da je bolja od drugih oblika lečenja. Na primer, čini se da je delotvornija u lečenju manjih tumora, u ranoj fazi bolesti, a manje je delotvorna kod uznapredovale bolesti. Glavna uloga imunoterapije u ovom trenutku je da učini boljim druge oblike lečenja raka ili da omogući pacijentima s rakom opcije lečenja koje će biti manje toksične od uobičajenih. Neki naučnici su napravili značajan napredak u tom području. Novi tretmani koji su ispitivani puno bolje funkcionišu i imaće veliki uticaj na šanse obolelih od raka u budućnosti.

Šta radi imuni sistem?

Imuni sistem je odbrambena snaga organizma. Pomaže da se zadri invazija mikroorganizama u organizam, odnosno da se ubiju ukoliko su ušli u telo. Imuni sistem je skup organa, specijalizovanih ćelija i supstanci koje štite organizam od nekih infekcija i bolesti. Ćelije imunog sistema i materije koje one proizvode cirkulišu našim telom i štite ga od mikroorganizama koji uzrokuju infekcije. Takođe nas, na neki način, pomaže u zaštiti i od raka.

Zamislite svoje telo kao tvrđavu. Zamislite viruse, bakterije i parazite kao neprijateljsku, stranu vojsku koja se normalno ne nalazi u vašem telu. Oni nastoje napasti vaše telo koristeći sve postojeće resurse kako bi zadovoljili svoje potrebe, pri čemu narušavaju vaše zdravlje. Lekari često koriste reč „strani“ kad opisuju invaziju klica ili supstanci koje se normalno ne nalaze u telu.

Imuni odgovor

Svaka supstanca koja uključuje alarm u telu, uzrokujući reakciju i napad imunog sistema, zove se antigen. Imuni odgovor dovodi do uništenja i antigena i bilo čega na šta su antigeni pričvršćeni, kao što su mikroorganizmi i ćelije raka.

Mikroorganizmi kao što su virusi, bakterije i paraziti na svojoj spoljašnjoj površini imaju materije poput nekih proteina koje se normalno ne nalaze u ljudskom telu. Imuni sistem vidi te strane materije kao antigene. Ćelije raka takođe se razlikuju od normalnih telesnih ćelija. One često na svojoj površini imaju strane materije koje deluju kao antigeni. Međutim, imuni sistem je mnogo bolji u prepoznavanju i napadanju mikroorganizama nego ćelija raka. Mikroorganizmi se dosta razlikuju od normalnih ljudskih ćelija i izgledaju zaista strano, a ćelije raka dosta liče normalnim ljudskim ćelijama, s malo jasnih razlika. Zbog toga imuni sistem ne može uvek prepoznati ćeliju raka kao stranu. Ćelije raka manje liče vojsci invazivne armije, a više liče izdajniku iz redova ljudske ćelijske populacije. To je razlog zbog čega je rak sposoban rasti uprkos zdravom imunom sistemu.

Ključni igrači Vašeg imunog sistema

Vaš imuni sistem reaguje na antigene visoko koordiniranim procesom koristeći mnogo tipova ćelija. Većina ćelija imunog sistema su limfociti, vrsta belih krvnih ćelija. Više vrsta limfocita sudeluje zajedno u napadu na ćelije raka:

  • B limfociti (B ćelije)
  • T limfociti (T ćelije): ubilačke T ćelije, pomagačke T ćelije, regulatorne ili supresorske T ćelije
  • NK (Natural killer) ćelije ili ćelije prirodne ubice
  • Antigen – prezentujuće ćelije (APCs) nisu limfociti, ali usko sarađuju s njima u borbi protiv raka. One uzimaju deo strane ćelije i nose ga do drugih imunih ćelija kako bi ga one prepoznale. To pomaže podstaći imunu reakciju. Postoje dve glavne grupe antigen-prezentujućih ćelija:

    • Monociti i makrofagi
    • Dendritičke ćelije

O drugoj vrsti belih krvnih ćelija, poznatih kao neutrofili ili granulociti, nećemo govoriti u ovom tekstu, ali one takođe čine važan deo imunog sistema. Njihova uloga je borba i uništavanje bakterija.

LIMFOCITI – B ćelije i plazma ćelije

B ćelije (B limfociti) nastaju u koštanoj srži, sunđerastom, unutrašnjem delu kosti. Nakon što su nastale, većina B ćelija kreće prema limfnim čvorovima, svojevrsnoj skupini ćelija imunog sistema veličine graška, prisutnih u celom telu. B ćelije takođe se sakupljaju u limfnom tkivu nekih unutrašnjih organa poput slezine, želuca i creva. B ćelije ne mogu direktno uništiti mikroorganizme ili ćelije raka, ali igraju važnu ulogu u imunom odgovoru stvarajući antitela – velike, lepljive proteine. Kada B limfociti dođu u kontakt sa antigenom (na mikroorganizmima ili na ćeliji raka), počinju proizvoditi antitela i pretvaraju se u plazma ćelije. Plazma ćelije oslobađaju antitela koja se vežu samo na taj antigen. Antitela mogu direktno uništiti stranu ćeliju ili mogu poslužiti kao marker za druge ćelije imunog sistema, kao što su T ćelije, kako bi ih one uništile.

T ćelije – Neki limfociti koji se formiraju u koštanoj srži ulaze u krvotok pre nego što sazru. Odlaze u timus (malu žlezdu smeštenu ispred srca i iza grudne kosti), gde sazrevaju i stiču nova svojstva za borbu protiv bolesti. Kad napuste timus, zovu se T limfociti ili T ćelije (prema T iz timusa). T ćelije se skupljaju u limfnim čvorovima i slezini, gde funkcionišu zajedno s ostalim ćelijama imunog sistema. T ćelije imaju specijalne proteine na svojoj površini što im omogućava da prepoznaju i reaguju na parazite, ćelije raka i ćelije zaražene virusima, kao što to čine antitela.

Postoje tri glavne vrste T ćelija, od kojih svaka ima različite uloge:

  • Ubilačke T ćelije ili citotoksični T limfociti uništavaju nepoželjne ćelije u telu. Kada ove ćelije dođu u kontakt sa određenim nepoznatim ćelijama, one ih prepoznaju, pa ispuštaju materije koje te ćelije ubijaju.
  • Pomagačke T ćelije direktno ne ubijaju ćelije raka ili mikroorganizme, ali ispuštaju materije koje pomažu B ćelijama i ubilačkim T ćelijama da bolje funkcionišu.
  • Regulatorne ili supresorske T ćelije deluju kao kočnica i kontrolišu imuni sistem. One osiguravaju da imuni sistem ne reaguje preterano i da ne napadne zdrave delove tela. Ponekad ih zovu Treg ćelije.

Natural killer (NK) ćelije

Limfociti nazvani natural killer (NK) ćelije ili ćelije prirodne ubice nisu tako izbirljive kao ubilačke T ćelije. Kada napadaju rak, one su privučene u područje sa ćelijama raka pomoću supstanci koje proizvode druge ćelije. Pričvrste se za ćelije raka, ispuštaju supstance koje probijaju ćelije i ubijaju ih. Zatim traže druge ćelije raka za napad.

Antigen – prezentujuće ćelije

Glavna funkcija je antigen – prezentujućih ćelija pomoći limfocitima da prepoznaju antigene na stranim ćelijama (uključujući i ćelije raka). Antigen-prezentujuće ćelije uključuju monocite, makrofage i dendritične ćelije.

Monociti i makrofagi – Monociti se stvaraju u koštanoj srži i ispuštaju u krvotok. Neki monociti ulaze u tkiva i organe. Tu postaju makrofagi, sposobni da opkole i proždru nepoželjne ćelije. Tada prezentuju antigen uništenih ćelija na svojoj površini, pa ih limfociti mogu prepoznati kao strani antigen ako ih posle pronađu negde drugde u telu. I monociti i makrofagi deluju kao antigen – prezentujuće ćelije i pomažu kako bi započeo imuni odgovor.

Dendritičke ćelije – Kao i monociti i makrofagi, dendritičke ćelije pronalaze nepoželjne ćelije u telu, vare ih i prezentuju njihove antigene na svojoj površini. Tada putuju u područje s mnogo limfocita, kao što su limfni čvorovi i slezina. Tu aktiviraju određene limfocite da krenu i napadnu slične ćelije u telu. Dendritične ćelije su najmoćnija vrsta antigen -prezentujućih ćelija. Zbog toga su one u fokusu mnogih vakcina protiv raka koje se trenutno razvijaju.

Imunoterapija
Imunoterapija